SGDP nedir, kimden ve ne kadar kesilir?

Kısa cevap

Sosyal güvenlik destek primi (SGDP), emekli aylığı almaya devam ederken sigortalı bir işte çalışan kişiler için ödenen primdir. SGDP ödenen çalışma için yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanır (5510, geçici md. 14).

SGDP, ilk sigorta girişi 1 Ekim 2008’den önce olan ve işçi olarak (4/a) çalışan emeklileri ilgilendirir.
İşçiler için toplam oran bugün yüzde 32,25’tir: yüzde 7,5’i çalışanın, yüzde 24,75’i işverenin payıdır.
Primi SGK’ya yatırmakla yükümlü olan işverendir.
Kendi adına çalışan (esnaf, 4/b) emeklilerden SGDP alınmaz.

SGDP kimleri kapsar?

5510 sayılı Kanun 2008 yılı Ekim ayı başında, yani 1 Ekim 2008’de yürürlüğe girdi (5510, md. 108). SGDP’nin kimden alınacağı, bu tarihe göre ikiye ayrılır.

İlk sigorta girişi 1 Ekim 2008’den önce olanlar: Bu tarihten önce sigortalı ya da iştirakçi olup emekli aylığı alanlar hakkında, SGDP’ye tabi olma bakımından 5510 ile yürürlükten kaldırılan eski kanunların hükümleri uygulanmaya devam eder (5510, geçici md. 14). Ancak işçi olarak (4/a) çalışanlar için oran ve prim ödeme yükümlüsü konusunda 5510’un kendi kuralları geçerlidir (aşağıda).

İlk sigorta girişi 1 Ekim 2008 ve sonrası olanlar: Bu gruptakiler emekli olduktan sonra kendi adına (4/b) çalışma dışında bir işte çalışmaya başlarsa, aylıkları çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir. Çalıştıkları süre boyunca normal çalışanlar gibi kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primi ödenir (5510, md. 30). Yani bu grup için “aylık alırken SGDP ile çalışmak” seçeneği yoktur.

Tarım işçileri: 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununa göre yaşlılık aylığı alırken çalışmaya başlayanların aylıkları kesilmez; bunlar hakkında da SGDP hükümleri uygulanır (5510, geçici md. 14).

Vazife malullüğü aylığı alanlar: Bu kişiler için kanunda ayrı ve ayrıntılı kurallar vardır (5510, geçici md. 14, c ve d bentleri). Bu durumdaysanız çalışmaya başlamadan önce SGK’ya danışın.

Esnaf emekliler (4/b) SGDP öder mi?

Hayır. 6663 sayılı Kanunla 2016’da yapılan değişiklikten sonra, kendi adına ve hesabına çalışan (4/b) emekliler hakkında SGDP’ye ilişkin eski kanun hükümleri uygulanmaz (5510, geçici md. 14). Geçici 14. maddenin (b) bendi de aynı Kanunla yürürlükten kaldırıldı (“Mülga”).

Aylık kesilmeden kendi adına çalışan emekliler, kanun bakımından sigortalı sayılmaz (5510, md. 6/1-n). İsterlerse aylıklarının kesilmesi için yazılı başvuru yapabilirler; bu durumda aylık, talep tarihini takip eden ay başından itibaren kesilir ve normal sigortalılık kuralları uygulanır (5510, md. 30).

SGDP oranı nasıl hesaplanır?

İşçi olarak (4/a) çalışanlar için SGDP oranı iki parçanın toplamıdır (5510, geçici md. 14/a):

Kısa vadeli sigorta kolları prim oranı: Bugün yüzde 2,25’tir ve tamamını işveren öder (5510, md. 81/1-c).
Yüzde 30: Bunun dörtte biri (yüzde 7,5) sigortalı, dörtte üçü (yüzde 24,75) işveren hissesidir.

Toplam oran böylece yüzde 32,25 olur. Çalışanın payı yüzde 7,5, işverenin payı yüzde 24,75’tir.

Kısa vadeli sigorta kolları oranını Cumhurbaşkanı yüzde 1,5’e kadar düşürebilir ya da yüzde 2,5’e kadar artırabilir (5510, md. 81/1-c). Bu oran değişirse toplam SGDP oranı da değişir.

Hangi tutar üzerinden? SGDP, 5510’un 80. maddesine göre belirlenen prime esas kazanç üzerinden hesaplanır (5510, geçici md. 14/a). Prime esas günlük kazancın alt sınırı sigortalının yaşına uygun asgari ücretin otuzda biri, üst sınırı ise (16 yaşından büyükler için) bu alt sınırın 9 katıdır (5510, md. 82). Kazancı alt sınırın altında kalan çalışanın primi alt sınır üzerinden hesaplanır ve aradaki farka ait primi tamamen işveren öder.

Kim yatırır? SGDP’ye tabi olanların prim ödeme yükümlüsü işverenleridir (5510, geçici md. 14/a). Yani primin SGK’ya ödenmesinden işveren sorumludur.

SGDP ile çalışmanın sonuçları

Kanun SGDP ödenen çalışanlar için açık bir sınır koyar: haklarında sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanır (5510, geçici md. 14/a). Bunun pratikteki anlamı şudur:

İşte bir kaza geçirirseniz ya da meslek hastalığına yakalanırsanız iş kazası ve meslek hastalığı sigortasının sağladığı haklardan yararlanırsınız.
SGDP’li çalışma için uzun vadeli sigorta (malullük, yaşlılık ve ölüm) hükümleri uygulanmaz.

Kamuda çalışırsanız SGDP olmaz

Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar; bakanlıklar ve diğer kamu kurumları, belediyeler, il özel idareleri, sosyal güvenlik kurumları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin yüzde 50’sinden fazlası kamuya ait ortaklıklar gibi yerlerde aylıkları kesilmeden çalıştırılamaz (5335, md. 30). Bu yerlerde aylık alırken SGDP ile çalışma seçeneği bulunmaz.

Kanun bazı istisnalar sayar. Örneğin Cumhurbaşkanlığına, milletvekilliğine ya da mahalli idare seçimleriyle göreve gelenler, yalnızca toplantı veya huzur ücreti alınan görevler, yönetim ve denetim kurulu üyelikleri, yaş haddini aşmamış olmak kaydıyla ders ücreti karşılığı ders görevi (üniversitelerde bu kayıt aranmaz) ve vakıf üniversitelerinde görev alanlar bu yasağın dışındadır (5335, md. 30). Kamuda bir görev teklifi aldıysanız, durumunuzun bu istisnalardan birine girip girmediğini kurumun personel birimine sorun.

Başlamadan önce kontrol edin

İlk sigorta giriş tarihinizi e-Devlet’teki hizmet dökümünüzden öğrenin. SGDP kuralları 1 Ekim 2008 öncesi ve sonrası için farklıdır.
İşin özel sektörde mi kamuda mı, işçi olarak mı yoksa kendi adınıza mı olacağını netleştirin.
Vazife malullüğü aylığı alıyorsanız ya da tarım işçisi olarak aylık alıyorsanız, başlamadan önce SGK’ya danışın.

Sık sorulan sorular

SGDP ödersem hangi sigorta kapsamında olurum?

SGDP ödenen çalışanlar hakkında yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanır (5510, geçici md. 14/a). Bu çalışma için uzun vadeli sigorta (malullük, yaşlılık ve ölüm) hükümleri uygulanmaz.

SGDP’nin ne kadarını ben öderim?

İşçi olarak çalışan emekliler için toplam oran bugün yüzde 32,25’tir. Bunun yüzde 7,5’i sizin, yüzde 24,75’i işverenin payıdır (5510, geçici md. 14/a ve md. 81/1-c). Oran, prime esas kazancınız üzerinden uygulanır.

2008’den sonra sigortalı oldum ve emekliyim. SGDP ile çalışabilir miyim?

Hayır. Bu durumda işçi olarak çalışmaya başlarsanız aylığınız kesilir ve normal primler ödenir (5510, md. 30). Kendi adınıza (4/b) çalışırsanız aylığınız kesilmez ve SGDP de alınmaz.

Esnaf emekliyim, aylığımdan SGDP kesilir mi?

Hayır. 6663 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra kendi adına çalışan (4/b) emeklilerden SGDP alınmaz (5510, geçici md. 14).

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Kişisel durumunuz için SGK’ya ya da bir sosyal güvenlik uzmanına danışın.